Η χρήση τάμπλετ και κινητού το βράδυ χαλαρώνει και δεν διεγείρει - Τι έδειξε μελέτη σε εφήβους

Μπορεί τα κινητά και τα τάμπλετ να ενοχοποιούνται για την «επιδημία» αϋπνίας στους εφήβους, όμως νέα δεδομένα δείχνουν ότι η εικόνα ίσως είναι πιο σύνθετη. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Sleep Research καταλήγει ότι η βραδινή χρήση οθονών δεν φαίνεται να «ανεβάζει στροφές» στο σώμα των εφήβων, όπως συχνά πιστεύεται. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέθηκε με χαμηλότερους καρδιακούς παλμούς σε σύγκριση με δραστηριότητες χωρίς οθόνη, όπως το παιχνίδι.

Ποια είναι η ιδανική διάρκεια ύπνου

Η εφηβεία είναι κρίσιμη για τη σωματική και ψυχική ανάπτυξη, και οι ειδικοί συστήνουν 8 έως 10 ώρες ύπνου κάθε βράδυ. Ωστόσο, πολλοί έφηβοι κοιμούνται λιγότερο. Στο PsyPost αναφέρεται ότι οι οθόνες έχουν συνδεθεί επανειλημμένα με καθυστερημένη κατάκλιση και μειωμένη διάρκεια ύπνου, όμως οι αιτίες δεν είναι απολύτως ξεκάθαρες. Φταίει το μπλε φως που επηρεάζει τις ορμόνες; Ή μήπως απλώς «κλέβουν» χρόνο από τον ύπνο;

Η ερευνητική ομάδα επιχείρησε να εξετάσει μια συγκεκριμένη υπόθεση: ότι οι οθόνες προκαλούν σωματική διέγερση, η οποία δυσκολεύει τον ύπνο. Αν αυτό ίσχυε, τότε η χρήση κινητού ή gaming πριν τον ύπνο θα έπρεπε να συνοδεύεται από αυξημένους καρδιακούς παλμούς, ένδειξη ότι ο οργανισμός παραμένει σε «εγρήγορση».

Στη μελέτη συμμετείχαν 70 έφηβοι ηλικίας 11 έως 14 ετών, με ποικίλο κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο. Για τέσσερα βράδια, τρεις ώρες πριν από την καθιερωμένη ώρα ύπνου, φορούσαν μικρή κάμερα στο στήθος που κατέγραφε τι ακριβώς έκαναν και ποιες οθόνες χρησιμοποιούσαν. Μόλις πήγαιναν στο κρεβάτι, δεύτερη σταθερή κάμερα κατέγραφε τη δραστηριότητά τους μέχρι να αποκοιμηθούν.

Τι κατέγραψαν οι κάμερες και τα «έξυπνα» ρολόγια

Παράλληλα, μια συσκευή που  φορούσαν στο χέρι κατέγραφε τον καρδιακό ρυθμό κάθε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ στο άλλο χέρι υπήρχε επιταχυνσιόμετρο για την αντικειμενική μέτρηση του ύπνου επί επτά ημέρες. Έτσι, οι ερευνητές δεν βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια ή μνήμη των παιδιών, αλλά σε πραγματικά δεδομένα από την καθημερινότητά τους.

Τα αποτελέσματα ανέτρεψαν εν μέρει τις προσδοκίες. Όταν οι έφηβοι δεν χρησιμοποιούσαν οθόνες, ο μέσος καρδιακός ρυθμός τους ήταν περίπου 93 παλμοί το λεπτό. Αντίθετα, κατά τη χρήση οθονών έπεφτε περίπου στους 83 παλμούς. Η διαφορά αυτή αποδίδεται πιθανότατα στο ότι οι δραστηριότητες χωρίς οθόνη περιλάμβαναν περισσότερη κίνηση, ενώ η χρήση κινητού ή υπολογιστή ήταν κατά βάση καθιστική.

Το «σκρολάρισμα» και η παρακολούθηση βίντεο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η ανάλυση ανά είδος δραστηριότητας. Η παθητική χρήση —όπως παρακολούθηση βίντεο ή απλό «σκρολάρισμα»— συνδέθηκε με χαμηλότερους παλμούς. Ακόμη και η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης εμφάνισε από τους χαμηλότερους καρδιακούς ρυθμούς, ιδίως όταν γινόταν στο κρεβάτι. Αντίθετα, δραστηριότητες που περιλάμβαναν άμεση επικοινωνία, όπως ανταλλαγή μηνυμάτων, σχετίστηκαν με ελαφρώς υψηλότερους παλμούς, αν και οι διαφορές ήταν μικρές.

Όταν οι ερευνητές συνέδεσαν τα δεδομένα καρδιακού ρυθμού με τον χρόνο που χρειάστηκαν οι έφηβοι για να αποκοιμηθούν, διαπίστωσαν μια λεπτή αλλά υπαρκτή σχέση. Αυξημένοι παλμοί τις δύο ώρες πριν τον ύπνο και μέσα στο κρεβάτι συνδέθηκαν με καθυστέρηση στον ύπνο. Συγκεκριμένα, αύξηση κατά 10 παλμούς το λεπτό αντιστοιχούσε σε περίπου εννέα επιπλέον λεπτά μέχρι να αποκοιμηθεί κάποιος.

Ωστόσο, η επίδραση αυτή θεωρείται μικρή. Οι διαφορές στους παλμούς μεταξύ των περισσότερων ψηφιακών δραστηριοτήτων ήταν γύρω στους 10 παλμούς —πολύ λιγότεροι από τους περίπου 30 που θα απαιτούνταν για ουσιαστική καθυστέρηση μισής ώρας στον ύπνο. Επιπλέον, οι αυξημένοι παλμοί δεν φάνηκε να επηρεάζουν τη συνολική διάρκεια ή την ποιότητα του ύπνου ούτε τις νυχτερινές αφυπνίσεις.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σχέση οθονών και ύπνου δεν είναι μονοδιάστατη. Δεν φαίνεται πως κάθε βραδινή χρήση είναι από τη φύση της «διεγερτική». Ο χρόνος, το περιεχόμενο και το πλαίσιο παίζουν καθοριστικό ρόλο. Αντί για απόλυτες απαγορεύσεις, ίσως χρειάζεται πιο στοχευμένη καθοδήγηση: περιορισμός της έντονης αλληλεπίδρασης λίγο πριν τον ύπνο και προσοχή ώστε οι οθόνες να μην αντικαθιστούν τον ίδιο τον χρόνο ξεκούρασης.